Damien Hirst: Sanat Uğruna "Kibarca Öldürmek"

Hiç yorum yok

Eserleri büyük ilgi gören ve yüksek miktarda paraya alıcı bulan Damien Hirst'ün yaratırken öldürmeyi meşru kılan sanat anlayışını İstanbul'da protesto eden Bağımsız Hayvan Özgürlükçüleri ile konuştuk.

Damien Hirst, Britanya çağdaş sanatının en aykırı isimlerinden biri olarak tanımlanıyor. Eserleri satış rekorları kırıyor, sanat tartışmalarının odağından düşmüyor, medyanın ilgisi üzerinden eksik olmuyor. Bir sanatçı olarak popüler kültür ikonuna yakışacak bu sıfatları almasının nedeniyse, 90'lı yılların başından beri ürettiği ve çok ses getirmesine karşın eleştirmenlerce "kopardıkları fırtınayı haketmiyor" olarak tanımlanan yapıtları. 

Damien Hirst'ün sanatsal yaklaşımı, günümüzün çağdaş sanatı hakkında çok boyutlu bir fikir fırtınasını beraberinde getirdi. Fazlasıyla ticari, sansasyonel, ziyaretçi ve medya ilgisinin  eksik olmadığı, sanatçının aykırı kişiliğinin sanat eserinin yatırım aracına dönüşmesine olanak sağladığı yeni bir sanat ve sanatçı formu yaratılmış ve şimdi de bütün bunlar eleştiriliyordu. Küresel sanat ortamında, şöhret, para ve ilgi gibi maddi getiriler uğruna sanat yapıtlarının giderek etik ve vicdani sınırları bulanıklaştıran forma bürünmesi, üzerinde konuşulan bir başka olguydu.

  

Sanat platformu dışında, Damien Hirst'ün tepkiyle karşılandığı başka yerler de oldu. Yaşam hakkı savunucuları, 2012 yılının Eylül ayında Hirst'ün Tate Modern'de açtığı sergiye büyük tepki gösterdi. Söz konusu yerleştirmede köpekbalığı, koyun, kuzu, buzağı, kelebek ya da sinek gibi hayvanların ölü bedenlerinden oluşturulmuş yapıtlar sergileniyordu. "Natural History/Doğal Tarih" adını taşıyan bu sergide Hirst, "The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living/Yaşayan Birinin Zihninde Ölümün Fiziksel İmkansızlığı" adlı, duruşundan öldürüldükten hemen sonra kimyasalda muhafaza altına alındığı belli olan bir köpekbalığını sunuyordu. Yetinmiyor, kurduğu ölüm düzenekleriyle kelebekleri ve sinekleri ziyaretçilerin gözü önünde öldürerek insanların yaşam ve ölüm kavramlarını sorgulamasını istiyordu. İnsanlar sorguladılar. Damien Hirst'ün sanat eseri yaratırken öldürmeyi meşru kılması ve bunları parlak ışıklar altında sergilemesi çok tartışıldı. Tartışmanın devamı, birer sanat eserinden çok, "ürün" olan bu yapıtların giderek ticarileşen çağdaş sanat ortamında sanatçıyı zengin edecek kadar "değer" kazanmasıyla yürüdü. 

Bütün bu tartışmalar, geçtiğimiz günlerde Portakal Sanat ve Müzayede Evi'nin Damien Hirst'ün 30 eserinin yer aldığı "Spin Paintings" sergisi dolayısıyla İstanbul'a taşındı. Kendilerini her alandaki hayvan sömürüsüne karşı çıkan özgürlük savunucuları olarak tanımlayan Bağımsız Hayvan Özgürlükçüleri, serginin açılışına giderek sergiye gelen konuklara Hirst'ün sanat adı altında nasıl hayvan öldürdüğünü anlatan yazılar dağıttı, çeşitli insanlarla röportajlar yaptı ve bunun neticesinde kısa bir video-eylem çalışması oluşturdu. Serginin açılışına gelen davetlilere "İngiltere'deki en son sergisinde 9000 kelebeği öldürmüş olması hakkında ne düşünüyorsunuz?" ve "Sizce sanat günümüzde öldürmeyi meşrulaştırabilecek bir duruma geldi mi? Hayvan öldürülerek sanat yapılabilir mi?" gibi kritik sorular soruldu. Alınan yanıtlar, davetlilerin büyük çoğunluğunun Hirst'ün pırıltılı dünyasına kapılarak davete icabet ettiğini ve sanatçının yapıtlarının arka planındaki canlı sömürüsünden haberdar olmadıklarını gösteriyordu. "Anında etki / tepki" anlayışıyla çekilen videoda insanların çelişkili ifadeleri dikkat çekiyor, bazıları Damien Hirst'ün önceki işlerinden haberdar olmadığını söylerken, kimisi de bir insanın kimyasal bir sıvı içinde sergilenmesi halinde kopabilecek fırtınayı aklına bile getirmeden "İnsanlar öldürülüyor sonuçta, belki bunları sorgulayalım diye yapıyordur" diyerek alt metin oluşturmaya çabalıyordu. Biraz daha bilgili olanlar, Damien Hirst'ün ticari potansiyeline dikkat çekiyordu. Videodaki en ilginç tepki ise, "Böyle sanat mı olur, darbuka çalsın!" diyen bir vatandaşa aitti.

Eylemi gerçekleştiren Bağımsız Hayvan Özgürlükçüleri, İstanbul'daki sergiyi böyle ilginç bir yöntemle protesto etme nedenlerini "Sanatına karşı yapılan alışılagelmiş protestoların artık kendisi için bir reklam ve alay konusu haline getirdiği için, Damien Hirst'e farklı bir protesto biçimiyle tepki göstermek istedik. Amacımız, Hirst’ün hayvan sömürüsü üzerine kurduğu ‘‘sanat’’ anlayışını ve hayvanları bu anlayış uğruna nasıl kurban ettiğini, hayranları ve ziyaretçileri aracılığıyla sorgulamaktı." şeklinde açıklıyor. Eylemciler, "Damien Hirst ölü hayvanları sergilemekle işe başladı ve hayvanları seyircilerin önünde öldürmeye kadar vardı. Bu şekilde övülmeye devam ettiği zaman varacağı nokta ne olacak? Bir sonraki sergisinde ne yapacak? Üstelik sadece Hirst de değil, onu takip eden başka kişiler de sanat adına hayvanları öldürüyor. Buna karşı daha fazla ses çıkarmak zorundayız." diyerek Hirst'ün  kavramsal sanat anlayışını eleştiriyorlar.
Söz konusu video, sosyal paylaşım sitelerine eklendiğinden bu yana hızla yayılıyor. Video-eylem tekniğiniyle, alışılmış protesto biçimlerinin aksine sessiz, içten ve etkili bir protesto olmasının yanında, güncel sanat ortamına dair takdir edilesi bir eleştiri getiriyor.

 İstanbul'daki Damien Hirst Protestosu


Hiç yorum yok :